Krzywa Wieża w Pizie – historia, ciekawostki, zwiedzanie

Krzywa Wieża w Pizie to romańska dzwonnica na Piazza dei Miracoli, której przechył powstał przez miękkie podłoże i zbyt płytkie fundamenty. Wejście kosztuje 20 euro, a zwiedzanie obejmuje pokonanie 251 schodów. Sprawdź historię budowli, jej najważniejsze parametry oraz wskazówki dotyczące wizyty.

Gdzie znajduje się Krzywa Wieża w Pizie?

Krzywa Wieża w Pizie stoi na Piazza dei Miracoli, czyli Placu Cudów, w północno-zachodniej części miasta. Kompleks znajduje się przy Piazza del Duomo w Toskanii, niedaleko rzeki Arno i około kilkunastu kilometrów od wybrzeża Morza Tyrreńskiego.

Plac ma powierzchnię 8,87 ha i tworzy jeden z najcenniejszych zespołów średniowiecznej architektury sakralnej w Europie. Oprócz dzwonnicy znajdują się tu Katedra Santa Maria Assunta, baptysterium San Giovanni oraz cmentarz Camposanto Monumentale. Cały zespół wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1987 roku.

Do Placu Cudów można dojść z głównego dworca kolejowego w około 25–30 minut. Odległość wynosi mniej więcej 2 km. Lotnisko w Pizie leży około 3 km od wieży, dlatego miasto dobrze nadaje się na krótki przystanek podczas podróży po Toskanii.

Jak powstała wieża i dlaczego się przechyliła?

Budowę rozpoczęto w 1173 roku. Dzwonnica miała należeć do katedry i podkreślać bogactwo Republiki Pizy, która w średniowieczu była ważną potęgą handlową oraz morską. Pierwotny projekt przypisuje się Guglielmo i Bonanno Pisano, choć przy pracach uczestniczyli także inni architekci, między innymi Giovanni di Simone.

Problemy pojawiły się już po wzniesieniu trzech kondygnacji. Fundament miał około 3 metrów głębokości, co okazało się niewystarczające na terenie zbudowanym z miękkiej gliny, piasku i muszli. Nierównomierne osiadanie gruntu przesunęło podstawę budowli i skierowało jej górną część na południe.

Przechył nie wynikał z jednego błędu. Powstał wskutek połączenia zbyt płytkich fundamentów, ciężaru konstrukcji oraz niestabilnego podłoża.

Wojny Pizy z Genuą zatrzymały budowę na niemal sto lat. Przerwa pozwoliła częściowo ustabilizować grunt, co prawdopodobnie uchroniło konstrukcję przed wcześniejszym zawaleniem. Po wznowieniu prac w XIII wieku budowniczowie próbowali korygować geometrię, wznosząc wyższe fragmenty po jednej stronie. Zabieg zmienił wygląd wieży, lecz nie usunął przyczyny problemu.

Ostatnią kondygnację z dzwonami dodano w XIV wieku. Cała budowa trwała około 199 lat. W efekcie powstała ośmiokondygnacyjna kampanila z sześcioma galeriami kolumnowymi i dzwonnicą na szczycie.

Najważniejsze parametry budowli

Jak zatrzymano przechył Krzywej Wieży?

Przez stulecia podejmowano próby ograniczenia odchylenia. Niektóre działania przynosiły odwrotny skutek, ponieważ dodatkowy materiał i obciążenia zmieniały rozkład sił w podłożu. W 1990 roku, gdy nachylenie osiągnęło około 5,5 stopnia, obiekt zamknięto dla odwiedzających.

Za projektem stabilizacyjnym z lat 1990–2001 kierował Michele Jamiolkowski, profesor geotechniki i przewodniczący międzynarodowego komitetu. Zespół obejmujący inżynierów, geotechników i konserwatorów testował różne rozwiązania. Ostatecznie zastosowano między innymi przeciwwagi oraz kontrolowane wybieranie gruntu spod północnej części fundamentów.

Prace zmniejszyły przechył o około 40–50 cm i zatrzymały jego dalszy wzrost. W źródłach spotyka się różne wartości kąta po renowacji, między innymi około 3,99 stopnia oraz 5,115 stopnia odnotowane w 2023 roku. Różnice wynikają z momentu pomiaru i stosowanej metody. Stan budowli jest stale monitorowany.

Miękkie podłoże, które wywołało problem, pomogło także podczas trzęsień ziemi. Elastyczne warstwy gruntu amortyzowały część drgań, dzięki czemu wieża przetrwała co najmniej cztery silne wstrząsy. Według obliczeń wykonanych po zabezpieczeniu konstrukcja powinna zachować stabilność przez około 300 lat, jeśli nie wystąpią nadzwyczajne zdarzenia.

Jak wygląda zwiedzanie Krzywej Wieży?

Wejście odbywa się w małych grupach i trwa około 30 minut. Zwiedzający pokonują 251 nierównych schodów, a na tarasie widokowym oglądają Piazza dei Miracoli z góry. Wąskie wnętrze, pochylenie posadzki i wytarte stopnie sprawiają, że przejście wymaga pewnej sprawności.

Przed wejściem obowiązuje kontrola podobna do lotniskowej. Duże plecaki, walizki i inne przedmioty trzeba zostawić w przechowalni bagażu. Wieża nie jest przystosowana do potrzeb osób z ograniczoną mobilnością, ponieważ nie ma windy ani bezstopniowej trasy.

Bilety i zasady wstępu

Bilet wstępu na wieżę kosztuje 20 euro. Wejściówkę przypisuje się do konkretnego dnia i godziny, a spóźnienie może oznaczać utratę rezerwacji. Liczba miejsc jest ograniczona, dlatego zakup online z wyprzedzeniem ułatwia zaplanowanie wizyty.

Dzieci poniżej 8. roku życia nie mogą wejść na dzwonnicę. Osoby w wieku 8–18 lat muszą przebywać pod opieką dorosłego. Nie obowiązuje standardowa ulga dla dzieci i młodzieży. Osoby z niepełnosprawnościami oraz ich opiekun mogą uzyskać bezpłatny wstęp w kasie po okazaniu dokumentu, zgodnie z aktualnymi zasadami obiektu.

Dostępne są także pakiety obejmujące inne zabytki. Zestaw wieża i katedra kosztuje 20 euro, natomiast bilet na wszystkie główne obiekty Placu Katedralnego kosztuje 27 euro. Katedra Santa Maria Assunta, której budowę rozpoczęto w 1064 roku, wymaga osobnego bezpłatnego biletu na wybraną godzinę.

Kiedy przyjść na plac?

Godziny otwarcia zmieniają się zależnie od sezonu. Kompleks Duomo zwykle działa od około 9:00 do 18:00, a w letnie dni wybrane obiekty mogą być dostępne dłużej. Przed przyjazdem należy sprawdzić aktualny harmonogram, ponieważ godziny wejścia do wieży i katedry nie zawsze są takie same.

Najspokojniej jest rano, przed napływem grup wycieczkowych. Na obejrzenie wszystkich obiektów Piazza dei Miracoli warto przeznaczyć około trzech godzin. Sama Piza nadaje się na kilkugodzinny spacer, choć pełniejsza wizyta z nabrzeżem Arno, Piazza dei Cavalieri i muzeami zajmuje cały dzień.

Jakie ciekawostki wiążą się z wieżą?

Na szczycie znajduje się siedem dzwonów odpowiadających poszczególnym nutom. Ich używanie ograniczano z powodu drgań, które mogłyby obciążać zabytkową konstrukcję. Fasada z białego marmuru łączy cechy stylu romańskiego z elementami widocznymi na późniejszej, gotyckiej kondygnacji.

Przechył nie zawsze miał ten sam kierunek. W początkowej fazie budowy wieża odchylała się na północ, lecz ciężar kolejnych pięter zmienił położenie środka masy. Ostatecznie dominujące wychylenie skierowało się na południe.

Legenda przypisuje Galileuszowi eksperyment ze zrzucaniem kul z wieży. Miał w ten sposób badać spadanie ciał o różnej masie. Historycy nie znaleźli jednak wiarygodnego potwierdzenia, że doświadczenie rzeczywiście odbyło się na tej budowli.

Podczas II wojny światowej wieża mogła zostać ostrzelana, ponieważ niemieckie oddziały wykorzystywały ją jako punkt obserwacyjny. Amerykański żołnierz Leon Weckstein nie przekazał sygnału do rozpoczęcia ostrzału. Dzięki temu jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Włoch uniknął zniszczenia.